Orgelbouwers Fama & Raadgever in de Ridderschapstraat



Fama & Raadgever zijn in de jaren zestig zelfstandig begonnen als orgel- en klavecimbelbouwers. Het vak hebben ze geleerd bij orgelbouwer Van Vulpen. Met het stemmen van orgels, de restauratie en het onderhoud starten de compagnons een eigen bedrijf.
(foto: Herman Lodder)

Een bijzonder opdracht is de restauratie van het orgel in de voormalige schuilkerk "Ons Lieve Heer op Solder" te Amsterdam. Na een eerste offerte in 1965 vindt de restauratie met veel zorg en vakmanschap plaats. In 1967 wordt het eerste nieuwe orgel van Fama en Raadgever in gebruik genomen in Voorschoten. Het orgel is met snijwerk naar een ontwerp van Waldy Vastrick uit Utrecht uitgevoerd en staat in het kerkgebouw van De Ontmoeting te Voorschoten, het is het bovenstaande orgel.

In de periode 1964 - 1988 is het bedrijf gehuisvest in de Ridderschapstraat. Van oorsprong is Ridderschapstraat 10 een woonhuis. In 1921 doorbreekt de eigenaar van het pand (garage U.T.A.M. ) de gevel voor grote garagedeuren. Automobielen voor de verhuur zijn er gestald, boven woont een chauffeur met gezin. In 1958 is het pand onbewoonbaar verklaard, het autobedrijf maakt er geen gebruik meer van. Toch wordt het bewoond, ook toen was er al woningnood onder de studenten, uit die tijd is onderstaande foto van een toenmalig bewoonster. Jaap Fama (1934-2001) en Piet Raadgever (1935) mogen in 1964 het pand huren voor hun jonge bedrijf, zij nemen eerst de werkruimte beneden in gebruik, later volgt uitbreiding naar het hele pand. In 1978 kunnen ze het pand kopen. Dan is Ridderschapstraat 12 ook al gehuurd en volledig in gebruik.
 
Ridderschapstraat 10 in 1963: een studentenwoning
met opslag; in 1958 nog onbewoonbaar verklaard
De panden zijn geschikt gemaakt voor de orgel- en klavecimbelmakerij. Elk personeelslid heeft zo zijn eigen specialisme in een eigen vertrek. De machinale houtbewerking is verplaatst van de voorruimte van nummer 10 naar Ridderschapstraat 12. Ondanks de leeftijd van de panden zijn delen van de verdiepingsvloeren opengebroken en kinderbinten verwijderd. Met een eenvoudig hijswiel kunnen de onderdelen (lange orgelpijpen) tussen de verdiepingen verplaatst worden. De zolder is de hoogste ruimte, daar kunnen orgels gemonteerd worden. Enkele buurtbewoners herinneren zich de klanken uit dit pand, ook het stemmen van een enkele orgelpijp is al een bewerkelijk proces.

De Nieuwe Kerk in Zeist met het in 1980 geplaatste orgel van Fama en Raadgever
Fama en Raadgever bouwen in al die jaren vele orgels (in totaal 104 nieuwe orgels en 41 reparaties) en hebben daarvoor duizenden orgelpijpen gestemd. Bij veel orgels werken ze samen met kunstenaar Waldy Vastrick. Hij weet desgewenst een Bijbeltekst in het kunstzinnige houtsnijwerk van het blinderingswerk te vertalen.
Als orgelbouwer heb je een muzikaal oor nodig. Vanaf de jaren '70 gaan ze meer eigentijds bouwen en na 1980 komen er orgels met meer zachtere registers tot klinken. Een grote restauratie is het Quellhorst orgel van de Westerkerk te Utrecht waar Jaap Fama organist is. Piet Raadgever is tevens organist in de Gereformeerde kerk te Vleuten, hij kent de verschillende muziekstijlen en gewenste stemming. Jaarlijks stemt hij de orgels als het festival voor Oude Muziek plaatsvindt. Jaap Fama is het handigst in houtbewerking en maakt op bestelling klavecimbels, waaronder een exemplaar voor de Bachvereniging (15 klavecimbels zijn gemaakt). Naast een muzikaal oor zijn twee rechterhanden nodig. Het bijstellen, repareren, vernieuwen en nieuw bouwen van orgels vraagt kennis van diverse materialen en techniek.

De gevelsteen op Ridderschapstraat 10
De firma heeft het druk met het onderhoud en de nieuwbouw van orgels. Opdrachten worden uitgevoerd in het hele land. Er zijn veel orgelbouwers in Nederland en de orgelbezitters, veel kerken, hebben maar weinig geld beschikbaar. De kerken zijn vaak onverwarmd en in de winter is het aan de Ridderschapstraat weinig beter. Er is geen geld en geen tijd voor onderhoud van het bedrijfspand, waardoor het pand onbruikbaar wordt. Het huis is zeer oud (uit 1665), het dak lekt steeds meer wat leidt tot houtrot van dak- en vloerbalken. Ook het aantal opdrachten loopt terug en in 1988 verkopen zij Ridderschapstraat 10 en het bedrijf verhuist naar Maarssen.
Scherp aan de prijs is er concurrerend gewerkt. Fama en Raadgever zijn er niet rijk van geworden. De liefde voor het vak heeft een groter aandeel gehad. Later gaan de voormalige vennoten elk hun eigen weg, voornamelijk in het onderhoud en het stemmen van orgels.

Naast 59 kerkorgels, 9 kistorgels en 3 klaviers, zijn er 35 nieuwe huisorgels geleverd:
Huisorgel van Fama en Raadgever uit 1988 waar Anneke en
Christiaan Ingelse al meer dan 25 jaar dik tevreden mee zijn
In Amersfoort staat een orgel in de muziekschool. De Universiteit van Utrecht heeft een kistorgel bij Fama en Raadgever gekocht. Zo staan nog op zeer veel plekken in Nederland door de firma gebouwde instrumenten hun dienst te bewijzen.
Ridderschapstraat 10 is eerder in artistieke handen geweest. De familie Jonxis had er haar domicilie, de kunstenaarsfamilie begon er een tekenschool. Van 1988 tot 1993 restaureerde aannemer Peter Stigter het monumentenpand. In februari 2005 ontvingen de bewoners een brief van de Gemeente Utrecht. Kenbaar werd gemaakt de intrekking van de milieuvergunning, voor de houtbewerkingsinrichting t.b.v. een orgel- en klavecimbelmakerij. Binnen 10 dagen kon nog wel bezwaar aangetekend worden. De brief kwam wat laat ....

.